W rękopisie wspomnień rodzinnych, spisanych przez mego ojca Mariana, znalazłem takie oto opowiadanie pradziadka Michała o swoim ojcu Andrzeju, które faktycznie usłyszał od Michała mój ojciec:

„W pewną jesienną, ciemną noc 1846 roku, pobłogosławiony przez rodziców, Andrzej Melkowski, opuścił na zawsze dom rodzinny w Oborach i o kilka kilometrów na wschód od Dobrzynia przekroczył Drwęcę, wstępując na złe i dobre na teren zaboru pruskiego. Na ziemiach tych mieszkali bowiem także jego krewni, Melkowscy, od których oddzieliły go zdradzieckie i bezprawne traktaty rozbiorowe trzech zaborców. Trzymając się rzeczki zwanej Strugą (dopływ Drwęcy), jeszcze przed świtem dotarł Andrzej do oddalonej o około 13 km od granicy zaboru rosyjskiego i pruskiego wsi Wielkie Radowiska. Tam bowiem spodziewał się uzyskania pomocy od miejscowego księdza proboszcza, o którego patriotyzmie dotarła wieść aż w strony rodzinne Andrzeja. Ksiądz ten podał pomocną dłoń również naszemu pradziadowi Andrzejowi, zaopiekował się nim, dał mu schronienie i pracę. Oszczędziwszy nieco pieniędzy, Andrzej ożenił się z miejscową panną Elżbietą Karczewską, urodzoną około r. 1824, a więc o 2 lata młodszą od niego, która niestety zmarła stosunkowo wcześnie, bo w wieku 34 lat (około r. 1858-59). Z małżeństwa Andrzeja i Elżbiety urodził się 13.06.1849 r. syn Antoni.

Po śmierci pierwszej żony Andrzej ożenił się w około 2 lata później z 30-letnią wdową po Michale Maciejewskim – Anną z domu Kuczyńską, ur. 29.12.1828 r. w Wielkich Radowiskach. Do zawarcia ślubu, w niecałe 2 lata po śmierci swych poprzednich małżonków, nakłoniła obojga trudna sytuacja: Andrzejowi pozostał po śmierci żony zaledwie 9-letni synek Antoni, a Anna z dwoma synkami w wieku 8 lat i 1 roku nie mogła podołać obowiązkom na odziedziczonym po mężu sporym gospodarstwie, położonym w pobliżu jeziora na pograniczu Wielkich i Małych Radowisk.”

Ta „ucieczka” Andrzeja z domu rodzinnego, o której opowiedział Michał, była prawdopodobnie spowodowana chęcią uniknięcia „branki” do wojska rosyjskiego przez carskiego zaborcę. Taka przymusowa służba wojskowa trwała bowiem wiele lat i kończyła się niejednokrotnie tragicznie. Aby zatrzeć po sobie wszelki ślad Andrzej nie podawał w urzędowych dokumentach imion swoich rodziców, co w znacznym stopniu utrudnia identyfikację jego przodków i rodzeństwa. Najbardziej prawdopodobne jest ewentualne pokrewieństwo Andrzeja z Marianną (Marią) Balcerowicz z d. Melkowską, która żyła w latach 1804-1870. Była ona żoną Franciszka Balcerowicza herbu Doliwa. Zmarła w Osieczku, który jest położony w pobliżu Wielkich Radowisk. Andrzej żył natomiast w latach 1822-1874, a więc w tym samym okresie, co Marianna.

Jeśli ktoś jest w stanie odnaleźć powiązanie rodzinne między Andrzejem i Marianną, będę mu bardzo wdzięczny.

Wojciech Melkowski